Ұшырсам сені көгіме!

Семейдегі университеттің деканатында жұмыс істеп жүрген кезім ғой. Шамамен 1999 жылдың қысы болса керек. Ауылдан нағашымның кішкентай қызы қыдырып келген болатын. Жұмыстан кейін әріптесім Шолпан екеуіміз кішкентай қонақты қыдыртып қайтайық деп, қаланың орталығына бардық. Қас қарайып кеткен. Орталықта арлы-берлі жүргеннен кейін, үшеуіміз бірге суретке түстік. Суреттің сырт жағында келер жылдың күнтізбесі басылған. Ертесі әлгі фотоны әкеліп, жұмыс үстелімдегі әйнектің астына қойып қойдым. Деканатта телефонға дамыл жоқ, арасында студенттер кіріп-шығып жатады. Қағаздан бас алмай отырамыз. Бір мезгілде қарама-қарсы кабинетте орналасқан «Қазақ тілі» кафедрасының меңгерушісі Қинаят аға (марқұм) кіріп, телефонмен сөйлесті де, әйнектің астындағы кешегі суретке көзі түсіп: «Әдемі шығыпты. Мәскеуде түскенсіңдер ме?»,- деп жымия қарап, шығып кетті. Өзім де күліп жібердім. Расымен де ол жылдары орталықтағы «Эльдорадоның» алды халық көп жиналатын орын еді. Мәскеудегі Қызыл алаңда тұрғандай суретке түсетінбіз 🙂. Басқа баратын жер жоқ-ау шамасы. Мұны неге айтып отырмын? Семейге бармағалы 4 жылға жуық уақыт болды. Елдің бәрі осы күні Қарағайлы шағын ауданындағы субұрқақтың жанында түскен суреттерін WhatsApp статусына салып отырады. Аталған ауданда көппәтерлі тұрғын үйлер бой көтеріп, қаншама отбасы баспаналы болып жатыр екен. Әуежай, театр, музей сияқты бірқатар нысан жөндеуден өтіпті. Кеше телеарналардың бәрі Семейді беріп жатты. Қаламыз көркейе берсін!#ТуғанқаламСемейім

Софиевкадағы әженің әңгімесінен кейін үйдегі көне заттарды түгендеп кеттім-ау деймін. Анам Зәкия енесінің заттарын да сақтаған. Марқұм апам Ғайнидің жеке тігін машинасы бар. Арқаға көшерде «енемнің көзі» деп анам тастамай ала келген болатын, қазір үйде келінім пайдаланып жүр. Бала күнімізде апамның сандығының түбінде жаңа күйінде екі шыны шәйнек ораулы тұратын. Атамдар Биғаш ауылдық округіне қарасты Егінбұлақ кентінде тұрғанда шамамен 1960 жылдары сатып алынған. «Қызы бар үй жасау дайындығын қыздың кішкене кезінен бастайды» дегендей, екі шәйнек те сол күйі сандықтан шыққан жоқ. Кейін апайым Салтанат ұзатылғанда біреуі жасауына қосылды, маған тиесілісін баспаналы болғанда өзім алдым. Мендегі шәйнектің астында «Bohemia» деген жазуына дейін сақталған. Сол замандағы бағалы ыдыс қой. Суреттегі темір тәрелкені 1955 жылы сол Егінбұлақ ауылында тұрғанда шеттен атажұртқа оралған бір отбасы апама сыйлапты. Ғайни апамның ескі ұршығы да сақтаулы. Ұршық марқұм атам Қабдолданың шешесінікі екен (атам 1905 жылы туған). Енесінен қалған көне жәдігерді апам Ғайни пайдаланып, келіні Зәкияға табыстап кеткен. Анам бала күнімізде осы ұршықпен жіп иіріп, шұлық тоқитын, енді өз келіні Әйгерімге аманаттап отыр. Ал төртінші суретте апам пайдаланған келі, мұны қазіргінің баласына көрсетсең, не екенін білмейтін де шығар. 90-ыншы жылдары келіні көршілер кезек-кезек сұрап алып, шақпақ қантты ұсататын. Өзіміз бидай түптеп, талқан түйетінбіз. Апамның үлкен келісі де болған, оны көшерде үлкен үйдегі жеңешеме беріп кеткенбіз. Ал кішкентай қоңыр допты апам маған әдейі сатып алған екен. Иә, одан бері талай жыл өтті. Ұршық пен келі қазір ауылда гараждағы шкафта ораулы тұр, қазір баяғыдай шақпақ қантты ешкім ұсатпайды, талқанды дүкеннен сатып ала саламыз дегендей, дайын өнімге үйреніп кеттік. Бірақ заманның ағымына қарай жаңарып жатсақ та, дәстүр мен ұрпақ сабақтастығын ұмытпаған жөн.

Read the rest of this entry »

Демалыс сайын ауылға барып тұрамын. Софиевкаға газель сағат сайын қатынайды. Такси де бар. Бірде газельге қолында әдемілеп оралған екі құрақ көрпесі бар апа отырды. Қаладағы туыстары қыз ұзатып, соған кетіп барады екен. «Көрпені өзім тігемін, тапсырыс беретіндер де бар, өз қолыңнан шыққан бұйымды берген жақсы ғой қыз жасауына»,- деді жанында отырған келіншекке. «Осы күні кейбіреулер құдаларымен өзара келісіп, жасаудың орнына ақшалай бере салады, соны құптамаймын. Шешемнің берген табағы бар, 54 жыл болды, шынысын ұшырмай сақтап келемін. Жүк беру деген дұрыс, ал ұзатылған қыз артынан жасауымен келген әрбір затты сонда ұқыптап ұстайтын болады»,- деп сөзін аяқтады көрпе ұстаған апа.
…Биғаштағы үйіміздегі ыдыс-аяқ жинайтын серванттың түбінде 10 оюлы көк кесе тұратын. Қонақ шақырғанда үйдегі барлық ыдысты алып шыққанда, оюлы он кесеге тиіспейтінбіз. Анам рұқсат етпейтін. Әкеме ұзатылғанда жасауымен бірге келген екен. Көк кеселерді анам тек мектептегі Наурыз мейрамына апару үшін алып шығып, қайта алып келетін. «Марқұм шешем берген» деп көзінің қарашығындай күні бүгінге дейін сақтап келеді. Бұл көк кеселерге де елу жылға жуық уақыт болыпты. Өткенде үйге алыстан қонақ келгенде осы құнды ыдысты алып шығып, қымыз құйған едік. Сонда әдейі суретке түсіріп алдым. Жалпы үйінен келген заттың барлығын анам ұқыптап пайдаланған. Кеседен басқа шыны табағы да бар. Оны қазір мен ұстап жүрмін, үй алғанда ырымдап маған берген. Отынмен қайнатылатын самаурынын Алматыдағы апайым Салтанат пайдаланып жүр, жазғы саяжай үйінде шай қайнатады. Тігін машинасын көшерде Семейдегі сіңлім Бақытжанға қалдырып кеткенбіз. Қаншама жыл өтсе де, анам Зәкия үшін жасауымен келген осы заттардың орны бөлек. Газельдегі көрпе тігетін апа айтты-айтпады, ұзатылатын қызға жасау берген дұрыс шығар деген ойда қалдым сол күнгі әңгімені естігеннен кейін.

Бірер күн бұрын таксиге отырған едім. Баратын жерім недәуір алыс. Әңгімелесе келе, рөлдегі жігітпен жерлес болып шықтық, тіпті бір ауданнан екенбіз. «Е-е, Биғаштың қызы екенсің ғой. Кезінде аты дүркіреген ауыл еді. Жігіттері қандай еді, шіркін?! Шетінен балуан болатын. Олардың жаттықтырушысы Қадырбек Нәсиұлы маған жезде болып келеді», – деп мақтай жөнелді. Біреу сенің ауылыңды мақтаса, әрине, қуанасың. Әрбір ой-шұңқырын жатқа білетін өзімнің ауылым бірден көз алдыма келді…

 Көктемдегі карантинде жерлестердің басын қосып, «Биғаш» әнін шырқадық қой. Сол әннің үшінші шумағында: 

Қыздары жақұт, асылдай,

Ұлдары сайдың тасындай – деген өлең жолдары бар. Өлеңде суреттелгендей, кілең «сен тұр, мен атайын дейтін» сайдың тасындай білекті жігіттер көп еді ауылымызда. Бұл ретте ШҚО-ның Көкпекті ауданына қарасты Биғаш ауылында күрес спортының дамуына ерен еңбек сіңірген Нәсиев Қадырбек Нәсиұлы екенін айта кеткен жөн. Қадырбек ағаның мұрындық болуымен Биғаш ауылында күрес үйірмесі ең алғаш 1978 жылы ашылған екен. Бастапқыда спорт үйірмесіне 30 бала ғана қатысып жүрсе, кейіннен олардың саны 120-ға дейін жеткен.

Қадырбек Нәсиұлы спорт саласында 40 жылға жуық уақыт еңбек етсе, соның 30 жылында күрестен Көкпекті ауданының бас жаттықтырушысы қызметін абыроймен атқарды. Еңбек еткен жылдарында ауыл балаларын спортқа тарту және тәжірибе алмасу мақсатымен күрестен республикалық жарысты Көкпектінің өз басында бес рет, Биғашта бір рет ұйымдастырды. Одан бөлек облыстық, аудандық сайыстар сан мәрте өткізіліп тұратын. Оқушы кезімізде спорт киімін көтерген ауыл балалары кешке қарай жаппай мектептегі үйірмеге ағылатын. Қадырбек аға шәкірттерінің барлығын өз баласындай көрді. Білгенін үйретуден, боз кілемде қолданылуы тиіс әдіс-тәсілдерді көрсетуден жалықпады. Білікті бапкер жаттықтырған Биғаш ауылының балуандары арасында спорт шебері нормативін бірінші болып Жұмағазы Қалиев орындаған. Жұмағазы ағадан кейін Мұратқан Нұржанов, Ермек Оңғарбаев, Ермұқан Сұраубеков бастаған тағы 18 балуан спорт шебері нормативін орындап шыққан. Биғаштың балуандары республика бойынша барлық қаладағы додаларға қатысып, ауылымыздың намысын қорғады. Талай рет жеңіс тұғырына көтерілді. Олардың ішінде Қайырғазы Есімов АҚШ-тағы әлем біріншілігіне жолдама алған болатын, өкінішке орай, тоқсаныншы жылдардың тоқырау кезеңіне тап келгендіктен, қаржы мәселесі ұстаз бен шәкіртті жолдан қалдырды.  

Бүгінде құрметті демалысқа шыққан Қадырбек Нәсиұлы Алматы қаласында тұрады. Еңбек жылдарында «Құрметті спорт қызметкері» төсбелгісін, «Ұлттық дәрежедегі төреші» атағын, ҚР Білім беру ісінің үздігі белгісін иеленген. Биыл атақты бапкер 70 жасқа толған мерейтойын атап өтті. «Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» дегендей, Қадырбек ағаның екі ұлы әке жолын қуып, спорт саласында еңбек етіп жүр. Үлкен ұлы Ермек Нәсиев бірнеше жыл бойы қазақша күрестен Алматы қаласының бас жаттықтырушысы қызметін атқарды, қазір дзюдо күресі бойынша спортшыларды тәрбиелеу жолында тынбай еңбектеніп келеді. Қазақша күрестен «ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы» атағын иеленген. Кенже ұлы Елдар Нәсиев қазақша күрестен спорт шеберін орындаған. Сондай-ақ ағаның Ермек Оңғарбаев, Қайырғазы Есімов, Серік Әкежанов сияқты төл шәкірттері де жас чемпиондарды тәрбиелеуде зор үлес қосып келеді.

Биғаш кенті бүгінде спорттан әлі қол үзген жоқ. Ауыл азаматтарының қолдауымен жыл сайын «Ауыл күні» аталып өтеді. Соның аясында күрес сайысы өткізіліп, жан-жақтан жиналған балуандар боз кілемде бар өнерін ортаға салады. Қадырбек ағаның мектебінен сабақ алған шеберлер ол сайыста да жеңіске жету үшін аянып қалмайды. Сондықтан Биғаштағы күрес додасы туралы сөз қозғалса, Қадырбек Нәсиұлының сіңірген еңбегі мен ауылымыздың боз кілемде атой салған кіл мықтылары бірден ойға келетіні анық. 

Суретте: Қадырбек Нәсиұлы шәкірттерінің ортасында (Биғаш ауылы)

Бірінші қатарда (солдан оңға қарай): Мұхамадиев Шалқар, Мұхаметкаримов Советқали, Жәкенов Самат, Жанұзақов Мейрамбек, Момбаев Қайрат.

Екінші қатарда: Ракишев Алтынбек, Қайыржанов Айдар, Момбаев Саят, Нәсиев Қадырбек, Мират Жангасинов, Кабиев Саят, Бохаев Жасқайрат.

Үшінші қатарда: Чукеев Есенжан, Мұхамадиев Айдын, Исабеков Болатбек, Бекбосынов Қанат, Бұраханов Серік, Умашев Орынтай, Бохаев Бакытжан.

(Сурет жеке мұрағаттан алынды. Өкінішке орай, суреттегі бірқатар азаматтар қазір ортамызда жоқ)

undefined Суреттегі кісі менің нағашы атам – Сүйесінов Әбілбек. Ақсуаттағы Көкжыра ауылының тумасы (ШҚО). Елдегі атқамінерлермен бірге 1938 жылы ұсталып, ату жазасына кесіледі. «Жапон тыңшысы» деп жала жабылған екен. Ағайын-туғанымен қоштасып, «мен болсам қайтып келмеймін, мұны енді кім киеді?» деп босағада тұрған құрым етігін киіп кеткен екен. Содан ұзақ жол жүріп, Семейдегі абақтыға алып келген кезде нағашы атамның аяғындағы етікке түрменің бастығының көзі түсіпті. Былғарыға қызыққан ғой. Қолма-қол аяғынан шешіп беріпті. Нағашы атамның тағдырын сол былғары етік шешіп, ату жазасынан аман қалған екен. Содан жазасын өтеушілерді Семей мен Бесқарағай ортасындағы бір жерде (пристань-мостик) түрменің малын бақтырып, орманның ішінде қара жұмысқа салған екен. Осылайша үлкен қиындықты басынан өткеріп, кейін еліне аман-есен оралып, ағайын-туғанымен қауышады. 1958 жылы толық ақталады. Одан кейін ауылда талай жауапты қызметті атқарады. Атам 1990 жылы шілде айында 80-нен асқан шағында өмірден өтті.
Нағашым Нурлан Суйесиновтің айтуы бойынша жазып алынды.

Сыныптастар-ай!

Бәрімізде бір уақыттың баласымыз.

Сондықтан да бірге басталған

өткеніміз біздерді табыстырады…

(Ә.Ысқақ)

         Достарым! Биыл Биғаш ауылындағы В.Маяковский атындағы орта мектепті бітіргенімізге жиырма бес жыл толды. 1995 жылы 25 мамырда мектеп ауласында соғылған қоңыраудың үні естеріңде ме? Ауа райы да жылы болған еді. Сол сыңғырлаған қоңыраудың үнін естімегенімізге ширек ғасыр уақыт өтіпті. Жылдар жылжып, сағаттар сырғыған сайын балалық шаққа деген сағыныш кейде бізді ауылға жетелейді. Біз мектеп бітірген 90-ыншы жылдары халыққа оңай тиген жоқ. Ауыл шаруашылығы саласы дағдарысқа ұшырағаннан кейін, Биғаштан да береке кетті. Мектеп бітірген түлектер жан-жаққа тарадық. Көпшілігің ауылдан мүлде көшіп кеттіңдер. Өмірден өз орнымызды табу үшін оқу оқимыз деп ұмтылдық, жұмыс істедік. Бүгінде қай-қайсымыз болмасын, адал еңбекпен тіршілік етіп жатырмыз. Тәубе! Сол дағдарыс жылдарының да әсері тиген шығар, күнделікті күйбең тірлікпен жүріп, бір-бірімізді іздеуге мұршамыз да болмапты ғой. Бірін-бірі 25 жыл бойы көрмеген сыныптастарымыз да бар шығар арамызда.

Биғаштағы мектебіміздің есігі тау бөктеріне қарап тұр ғой. Орналасқан жері маған ерекше ұнайтын. Кіріп келгендегі кең дәлізі шулаған балаға толы болатын. Сол мектептен жыл сайын қаншама оқушы түлеп ұшатын. Қазір ауылдың мектебінде оқитын небәрі 100-ге жуық бала бар шығар. Бірақ бәрібір де алтын ұя мектебіміз біз үшін ерекше ыстық. 2002 жылы білім ордасының 70 жылдығына арналған іс-шараға қатысып қайтқанмын. Біраз ел жиналып, ауыл тұрғындары мәре-сәре болған еді. Одан бері талай уақыт өтіп кетіпті. Read the rest of this entry »

Бала күнімде анам бізге таяу жерде тұратын Саяхимов Мұрат ағаның үйіне жұмсады (шамамен орта буында оқимын). Жамағайындығымыз бар, бір жағынан руласпыз, ол үйге емін-еркін бара беретінмін. Шолпан жеңгеміз мектепте анаммен бірге жұмыс істеді. Күн жылыда ол үй кіре берістегі дәлізде шай ішетін. Сол күні кіріп барсам, үстелде темір қалбырдағы халуа тұр. Ол заманда ауылдың дүкеніне түскен тәтті-дәмді әуелі соғыс ардагерлерінің отбастарына сатылатын. Екі көзім үстелдегі халуада еді. Шолпан апайға қарап: «Сіздерге де тиген бе?» – деп сұрап қоямын. «Иә, ағаң Ауғанстанда болған ғой», – деді. Таң қалғаным әлі есімде. Күнде көріп жүрген Мұрат ағаның ауған даласындағы соғысқа қатысқанын естімеппін…
Кейінірек анам «Көктем шуағы» атты кітап сатып әперді. Кітаптан ауғанда тұтқынға түскен кеңес жауынгері туралы әңгімені оқығанда тамағыма өксік тығылған болатын… Қазір толық мазмұнын есіме түсіре алмай отырмын. Өкінішке орай, ол кітапты кейін жоғалтып алдым.
Мұны неге айтып отырмын? Қазір «Хабар» телеарнасында «Кебенек» телехикаясы көрсетіліп жатыр. Туындыда Ауған соғысы ардагерінің тағдыры суреттеледі. Оқ пен оттың арасындағы ұрыста Жасұзақ (бас кейіпкер) барлаушылар тобымен жарылысқа тап болады. Сарбаздардың барлығы қаза болып, тек Жасұзақ тірі қалады. Жарылыстан кейін «өліге» саналған «Кебенек» көп қиындықты бастан өткеріп, еліне аман-есен оралады (эфирде 22.30-да). Киноны көріп отырып, жаңағы халуа есіме түсті. Айтпақшы, Шолпан апай салып берген халуаны үйге алып келгенмін…
Кеңес әскерінің ауған жерінен шығарылғанына 30 жыл толды. Осы соғысқа республикамыздан 22 мың адам қатысты. Мыңдаған өмір қиылды. Жарақатпен оралғандары қаншама. Республикалық деңгейдегі іс-шараларда Ауған соғысы ардагерлеріне құрмет көрсетіліп жатады. Ауған даласында біздің Биғаш ауылынан (Көкпекті ауданы) Ардабаев Кәкен, Саяхимов Мұрат, Нұржанов Мұрат (марқұм), Байшолақов Асқар (марқұм) т.б. ағаларымыз әскери борышын өтеген еді. Оқушы кезімде аты аталған ағаларымыздың мектептегі іс-шараларға, кездесулерге шақырылғанын көрмеппін (мүмкін ұмытып қалған шығармын). Мектеп музейінде ардагерлерімізге арналған альбом болатын. Ортамызда жүрген батыр ағаларымыз аман болсын!!!
Read the rest of this entry »

Нұр-Сұлтанның іргесіндегі Софиевка ауылына 2012 жылдың 14 тамызында көшіп келгенбіз. Асқар тау әкемнің өмірден өткеніне 8 ай ғана болған, көңіл пәс еді. Отбасымызбен сол күні Қадір түнді қарсы алдық. Жаңа қонысымыздың жайлы болуын тіледік.

Семейден басқа қалада өз өмірімді ешқашан елесте алмайтынмын. Отбасы жағдайына байланысты қоныс аудару қажет болды. Туған-туыстан басқа, достарым мен әріптестерімді де қимай кеткенмін. Елордаға үш-төрт ай үйренісе алмай жүрдім. Жерлестерімнің қолдауының арқасында жұмыс та табылды. 2012 жылы қыс та қатты болды, желтоқсан айындағы -44-48 градус аязда қалаға жұмысқа қатынаған күндерім күні кешегідей есімде. Read the rest of this entry »

Үйде интернеттен кино көп қарай қоймаймын, көбіне кинотеатрға барамын. Кеше бір мәліметтерді іздеп отырып, «Собачья жизнь» фильмі (Лассе Халльстрём) туралы оқыдым. Трейлері қызықтырды. Кешкісін асықпай көріп шықтым. Фильм ерекше ұнады, тіпті маған қатты әсер қалдырады деп ойламаппын. Оқиға желісі арқылы иттердің де өмірдің мәнін іздейтінін түсінесіз. Read the rest of this entry »

20180505_215508Атам Қабдолда – соғыс ардагері (блогымда жыл сайын жазып отырамын). Үйдегі кішкентай Балжан (шөбересі) Жеңіс күні қарсаңында балабақшада өтетін іс-шараға қажет дегеннен кейін альбомның арасында сақталған атам Қабдолданың фотосын қайта жаңартып бастырдық. Соғысқа қатысты деген естелік медальдарын бала күнімізде жоғалтып тастаған едік. Куәліктері үйдегі ескі құжаттардың арасында жататын. Оларды тауып алып, көшірмесін жасаттық. Куәліктегі 1946 жылғы жазу сол күйі сақтаулы екен. Әкемнің інісі Қонысбек ағам бала күнінде атамның өз аузынан естіген әңгімелерін күні бүгінге дейін ұмытпай айтып отырады. Сол естеліктерден бір-екі ауыз сөз қосып, балабақшадағы ертеңгілікке қажетті ақпаратты дайындап өткіздік. Кеше апасы балабақшадағы Жеңіс күніне арналған ертеңгілікке барып келді. Балжан ән айтып, би биледі. Көпшілікпен бірге атасының суретін көтеріп шықты.

Read the rest of this entry »

Көз жүгіртіңіз:

2010

Ақпан (2021)
Дс Сс Сә Бс Жм Сб Жс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728

Blog Stats

  • 243  693 hits

Қырға шығып көз салдым…

free counters

Ән-көңілдің ажары